محمد حسن خان اعتماد السلطنه

209

چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )

و ذكر اين بزرگوار نيز به همان تقريب است كه در عنوان برادر خجسته اخترش اشارت خواهد شد . حاج سيد محمد مهدى مجتهد قزوينى الاصل حلى المسكن افتخار شيعه بود و استظهار شريعت . مقام فقاهتى عالى داشت . به جلالت قدر و عظمت شأن و رفعت منزلتش در زهد و تقوى كسى نمىرسيد . مكرر به شرف زيارت جمال مبارك حضرت بقية الله فى الارضين و حجة على - الخلق اجمعين عجل الله فرجه و سهل مخرجه فايز گرديد و فزون از يكصد هزار اعراب عراق را مستبصر ساخت . و در فقه و اصول و كلام و توحيد تصانيف پرداخت . كتابى كه او در اثبات نجات از براى فرقهء اماميه تصنيف كرده بهترين كتبى است كه در تعيين فرقهء ناجيه نوشته شده . كرامات و مقامات او بسيار مىباشد . شطرى از آنها در دار السلام و كلمهء طيبه و جنة المأوى و نجم ثاقب كه جمله از آثار سركار شريعتمدار حافظ طبرسى نورى ، دام ظله ، است در قلم آمده . مراتب و درجات اين سيد اجل از آنها محقق مىگردد . اصل تكميل و تربيت او به توجهات عم اكرمش علامهء زمانه آقا سيد محمد باقر قزوينى صاحب قبهء مقابل مزار شيخ صاحب الجواهر در نجف شده . و اين آقا سيد محمد باقر قزوينى همشيره‌زادهء آقا سيد محمد مهدى بحر العلوم و صاحب اسرار او بوده است . بالجمله حاج سيد محمد مهدى حلى مذكور به تاريخ دوازدهم ربيع الاول سال يكهزار و سيصد هجرى در مراجعت از حج در پنج فرسخى سماوه تقريبا ، رحلت فرمود . حاج ميرزا حسين طبرسى از عظماء علماء مىباشد . به جلالت قدر و علو شأن از اقران ممتاز است . ترويج اصول مذهب جعفرى و تشييد بنيان طريقهء اثنى عشرى و نشر اخبار و آثار اهل بيت عصمت عليهم السلام را از معاصرين كمتر به قدر او موفق شده‌اند . در علمى حديث و تفسير و معرفت احوال روات و طبقات رجال اسناد و تراجم علماء اسلام همانا امروز نخستين داناى ايرانيان است . پدر جليل الشأنش ميرزا محمد تقى مازندرانى از فحول مجتهدين و مشاهير رؤساء عهد خاقان مبرور فتحعلى شاه ، رحمه الله ، بود . تعرفهء نام و اظهار مقام او تحصيل حاصل است . مقام تقوى و ورع و عبادت و تقدس اين فرزند هنرمندش مسلم مسلمين مىباشد و هم از تبحر تام و تتبع عام در مصنفات علماء اسلام به اعلى مقام رسيده و صيت فضل و وثاقت و درجهء استعداد و لياقتش براى هرگونه تعظيم و اكرام و توقير و احترام تا همه‌جا كشيده است . تصنيفات سودمند دارد منها : نفس الرحمن فى ترجمة سلمان و دار السلام فيما يتعلق